HET EVENWICHT WORDT HERSTELD

 Behalve de verraderlijke aanval op hat reeds wankelende Frankrijk was Mussolini's eerste offensief na de oorlogsverklaring gericht tegen Griekenland, dat hij binnenviel na Albania te zijn doorgetrokken. Het is wijd en zijd bekend dat de Grieken zich zo dapper en met zoveel succes verdedigden dat de Italianen de hulp van Duitsland moesten inroepen om voor een grote nederlaag gespaard te blijven.

Om 2 uur in den morgen van den 28ste oktober 1940 werd Mussolini's ultimatum aan Griekenland ter hand gesteld. En onmiddellijk besloot de Britse regering de Grieken te hulp te komen. Griekenland te voorzien van troepen, levensmiddelen en oorlogsmateriaal, betekende dat het eiland Kreta een vooruitgeschoven post zou worden en dat talrijke konvooien de weg zouden moeten vinden van Egypte naar de Aegeische Zee. Sir Andrew Cunningham was zich op onaangename wijze bewust dat de machtige en uiterst snelle Italiaanse vloot terzijde van deze konvooiroute lag. Daarenboven wilde hij de Grieken nog op een andere wijze te hulp komen, nl. door een aanval op de Italiaanse verbindingslijn via de Adriatische Zee naar Albania. Maar met een overmachtige Italiaanse vloot in de rug zou deze manoeuvre een grote dwaasheid betekenen. Hij zou alleen dan zijn slag kunnen slaan als hij er kans toe zag de Italiaanse vloot voor enige tijd buiten gevecht te stellen. Maar de Italianen hadden blijk gegeven dat ze het onder geen omstandigheid tot een ontmoeting wilden laten komen.
ABC nam een kort besluit. Als de Italiaansche vloot niet uit wilde varen om onschadelijk te worden gemaakt, dan moest dit maar in de haven gebeuren
.
En zo kwam het op 11 November 1940 tot de historische aanval op de Italiaanse slagvloot in Taranto door vliegtuigen van de Fleet Air Arm (de Britsche Marine-Luchtvaartdienst) gebaseerd op het vliegkampschip Illustrious.
Taranto was een van de zwaarst verdedigde havens ter wereld, vooral tegen aanvallen uit de lucht. De schepen zelf waren toegerust met formidabele luchtafweer-batterijen en bovendien waren er ballon-versperringen en torpedonetten aangebracht. Het was de zwaarste opdracht ooit aan een groep vliegers gegeven, maar ABC seinde aan de Illustrious: ĄIk wens de jongens veel succes bij deze onderneming. Het verloop van de oorlog in de Middellandse Zee hangt waarschijnlijk tennauwste samen met het slagen van deze aanval." Bezield door deze woorden trok de Fleet Air Arm ten aanval.

Om zes uur in de morgen van de 11de november 1940 brak het grote ogenblik aan in de geschiedenis van de Britse Marine-Luchtvaartdienst, de Fleet Air Arm. Het vliegkampschip Illustrious, gesteund door kruisers en torpedojagers, voer uit om de Italiaanse slagvloot aan te vallen in de haven van Taranto. Dit was het moment waarvoor de Marine Luchtvaartdienst zich jaren lang geduldig had voorbereid, wetende dat de vrede niet van lange duur kon zijn. Met slechts elf torpedo's slaagde Fleet Air Arm er in de helft van de Italiaanse slagvloot buiten gevecht te stellen - en de wereld begreep dat de Engelsen een wapen hadden ontwikkeld dat zijn invloed zou doen gelden in alle volgende zeeslagen.


Een formatie vliegtuigen van Fleet Air Arm.

De foto's die de dag daarna werden gekomen- lieten het resultaat zien. Een van de nieuwe slagschepen van de Littorio-klasse was zo zwaar getroffen dat de boeg onder water stond.
Een slagschip van de Cavour- of Duilio-klasse lag met zijn achtersteven en stuurboordzijde van het topdek onder water.Een ander slagschip van dezelfde klasse was aan de grond gelopen.Door elf luchttorpedo's werd de helft van de Italiaanse slagvloot buiten gevecht gesteld terwijl dieper de haven in, bommen ernstige schade hadden toegebracht aan een aantal kruisers en torpedobootjagers. De marineluchtvloot verloor slechts twee vliegtuigen. Wat zware schepen betreft hoefde ABC niet langer onder te doen voor de Italiaanse vloot.
De Britsche opperbevelhebber talmde er niet mee dit voordeel te benutten. Hij deed een inval in de Adriatische Zee, vernietigde Italiaanse konvooien en hun escorte, en bombardeerde Valona, de voornaamste Albaneesche haven, met de 38cm kanonnen van twee slagschepen. Hij gebruikte zijn vliegkampschepen en kruisers om de Italiaanse bases in de Dodecaneses klein te krijgen - en dit alles terwijl Britse troepen naar Griekenland werden getransporteerd zonder dat een man of een stuk materiaal verloren ging. Intussen had Admiraal Sir James Somerville een onbeslist gebleven slag geleverd bij Kaap Spartivento tegen een haastig terugtrekkend Italiaans eskader, waardoor nog meer schade was toegebracht aan de Italiaanse vloot.


Een Seafire landt op het dek van de Indomitable

Gedurende de eerste maanden na het toetreden van Italie tot de oorlog, toen het Sir Andrew Cunningham niet mocht lukken de vijand tot actie te brengen, was zijn eigen vloot voortdurend blijven oefenen. De admiraal betoogde dat de goede training en het uitstekend moreel van zijn mensen ruimschoots opwoog tegen de materiŽle en strategische voorsprong van de vijand. Er was gedrild wanneer daar maar eenigszins tijd en gelegenheid voor was, en zodoende had hij onder zich een uitgelezen macht aan mensenmateriaal gekregen die slechts ťťn doel voor ogen hield: de vijand zo snel mogelijk en zo goed mogelijk te lijf te gaan. Zelden, zelfs in de geschiedenis van de Royal Navy, was er een vloot geweest die op zulk een goede geest onder het personeel kon bogen als deze. Een van de punten waar Sir Andrew Cunningham vooral den nadruk op had gelegd was de training voor nachtgevechten.

Dit wijs beleid bracht weldra ten volle zijn rente op: de Britse bovenwaterschepen wisten het evenwicht te herstellen. 
Op de 27ste maart 1941 des namiddags om 12 uur, ontving ABC bericht dat er Italiaanse bovenwaterschepen op zee waren gesignaleerd. De avond van diezelfde dag voer hij uit met zijn vloot. Vroeg in de morgen van de volgenden dag maakten Italiaanse zware kruisers contact met een aantal Britse lichte kruisers, die een zuid-oostelijken koers liepen, in de hoop de vijand binnen het bereik van Sir Andrew Cunningham's geschut te brengen. Tegen 9 uur echter wijzigden de Italianen hun koers naar het noord-westen; de Britse kruisers volgden, tot ze zich om 10.58 plotseling van aangezicht tot aangezicht bevonden met het Italiaanse vlaggeschip -Vittorio Veneto en met de Italiaanse zware kruisers. ABC was echter op de hoogte gesteld van deze bewegingen en zond een luchttorpedomacht uit om de kruisers aan te vallen. De luchtmacht wist het Italiaanse vlaggeschip op te sporen en met een torpedo te treffen.


Britse torpedovliegtuigen


Jachtvliegtuigen aan dek

Op dit ogenblik in de strijd werd een andere krachtige eenheid Italiaanse schepen gesignaleerd, die zich aansloot bij de hoofdmacht. Admiraal Sir Andrew Cunningham gaf bevel de luchtaanvallen op het vlaggeschip van de vijand voort te zetten, in de hoop dat een volgende treffer haar snelheid zou verminderen en dat het hem zo zou gelukken contact te maken. De Vittorio Veneto werd inderdaad opnieuw getroffen, maar het gelukte haar zich uit de voeten te maken.
Een nachtelijk treffen is meestal een gewaagde zaak voor grote schepen, en weinig vlootvoogden zouden er voor voelen slagschepen 's nachts in de strijd te voeren op een terrein waar de aanwezigheid van een groot aantal vijandelijke kruisers en jagers bekend is. Maar Sir Andrew Cunningham dacht er anders over. Als zijn enige kans om de vijand te benaderen zich bij nacht voordeed, zo betoogde hij, dan moest die kans worden benut. Bovendien wist hij dat hij kon bouwen op zijn mensen die speciaal voor dit nachtelijk werk waren getraind.
Zijn poging werd beloond. Om 10.25 's avonds werden van de brug van de Warspite drie kruisers waargenomen, op een afstand van slechts 3 km. Admiraal Cunningham opende het vuur en het resultaat van de nachtelijke ontmoeting was dat de Italiaanse zware kruisers Pola, Fiume en Zara naar de bodem verdwenen. Bovendien werden twee Italiaanse jagers tot zinken gebracht, terwijl de Britse schepen - zelfs geen schrammetje opliepen. Het was. een van de meest verbazingwekkende eenzijdige overwinningen ooit op zee behaald.
Dat was de slag bij Matapan. De verkregen leiding en het moreele overwicht waren ten volle benut. In de haven van Taranto verloor Italie haar meerderheid aan slagschepen, terwijl de slag bij Matapan het einde betekende van 's vijand's overwicht in zware kruisers.


Vliegkampschepen worden door sterke eenheden begeleid.

Het morele effect van deze twee overwinningen was van nog meer belang dan het materiŽle effect. Nadien heeft de Italiaanse vloot het nooit meer gewaagd haar schepen uit te zenden als dit een ontmoeting met de Britse Middellandse Zee-vloot tot gevolg kon hebben. Zelfs toen twee jaar later door de aanbouw van nieuwe schepen en het herstel van beschadigde schepen Italie opnieuw een overmacht van zware schepen had, waagde. de Italiaanse vloot het niet uit te varen. Ze berustte er in Admiraal Cunningham de leiding te laten. Zelfs toen een Malta-konvooi met lichte protectie aan de genade van een aantal Italiaanse zware kruisers en slagschepen scheen overgeleverd, koos de Italiaanse Vloot de veilige weg door zich terug te trekken toen de lichte kruisers en torpedojagers het vuur openden. Door Sir Andrew Cunningham's toedoen bleek alle vechtlust bij de Italiaanse vloot geweken en het meest merkwaardige was dat dit feit zich voltrok in het jaar toen Groot-BrittanniŽ geheel alleen stond tegenover Duitsland en Italie, op een ogenblik toen de Luftwaffe alles in het werk stelde om de Engelsen klein te krijgen door hun steden te bombarderen.