Het Corps Tolken
door Hans Bertels
 
In het najaar van 1944 werd een van de merkwaardigste, maar minst bekende onderdelen van de Koninklijke Landmacht in het leven geroepen: "Het corps Tolken" dat werd opgericht door Z.K.H. prins Bernhard in zijn hoedanigheid van bevelhebber der Nederlandse krijgsmacht.

Zelfs in Brabant, waar dit unieke Corps kort na de bevrijding in September 1944 - zogeheten "oorlogsvrijwilligers" wierf, is het nooit in het nieuws geweest. Dat komt vooral doordat de Nederlanders die toen dienst namen in dit gloednieuwe Corps spoedig werden verspreid over de diverse geallieerde legers, die in Europa deelnamen aan de eindstrijd tegen Nazi-Duitsland.
Als eigenlijk Corps, als legereenheid dus, heeft het in vergelijk met het corps mariniers totaal geen betekenis gehad.. Nee, op klinkende wapenfeiten, krijgsroem, op veroveringen en veldslagen kan het Corps Tolken zich niet beroemen: het ging hier alleen om de individuele prestaties van zo 'n kleine duizend Nederlanders, in vrijwel alle eenheden van de Britse, Canadese en Amerikaanse legers, van Denemarken tot Tirol, van de Ardennen tot Berlijn, hebben zij vaak achter de schermen belangrijk werk gedaan, niet in de laatste plaats in het belang van ons eigen land. De Nederlandse oorlogstolken hebben bijvoorbeeld een groot aandeel gehad in het opsporen van Nederlandse eigendommen in Duitsland.

Alleengangers

Het moge dan waar zijn dat de tolken Einzelgänger waren, toch werd hun aandeel in het Engelse Leger op prijs gesteld. Simultaan vertalingen Duits - Engels, Frans - Engels en omgekeerd natuurlijk ook, waren hun aandeel. Echter waren er maar enkele tolken die het oud Duitse handschrift machtig waren en het Franse argot. Maar ook het inkwartieren van onderdelen, het regelen van verkeersborden, het bijstaan van gewonde burgers in de fieldhospitals, het verhoren van krijgsgevangenen.

Eind September 1944 werd bekend dat er tolken gevraagd werden en dat een leraar Engels,
dr. Willems, de toekomstige tolk op zijn  talenkennis testte. Verschillende eind HBS'ers en gymnasiasten die zich hadden aangemeld werden afgewezen, maar er waren dus ook geslaagden. Het bestand tolken moet ongeveer de 1500 man zijn geweest.
Hans Bertels werd na de inval in Frankrijk benaderd door Ir. Johan RaaIymakers om deel te nemen in de K.P.  Daarvoor had hij als onderduiker al deelgenomen aan verzetswerk. Hij wilde maar al te graag bij de bevrijding van Helmond -west zich inzetten tegen de Duitsers.  Ze hadden hem toch al beroofd van zijn jeugd en studies.

Met Gerard Docters van Leeuwen, die naderhand overste van de Koninklijke Luchtmacht is geworden, gingen wij achter snipers en Duitse soldaten aan. Wij onderschepten een tiental Duitse soldaten. Vanuit Eindhoven vertrokken een twintigtal voor een driedaagse spoed  opleiding naar Wijchen. Ik weet nog dat we - ieder in tentjes- 's morgens dreven op onze zeiltjes, want het goot die dagen pijpenstelen. Maar wat was die eerste lichting toch ijverig.. 
Een regimental sergeant major drilde ons, liet ons wapens uit en in elkaar jassen en poetsen. De langzame tred voor overleden kameraden, maar ook de gewone mars met de U bekende kreet: about turn en stand at hijs ( ! ) of as you were.
Uitgerust in een Engels battle-dress zonder onderscheidingen, met een van kleding voorziene plunjezak werd daarna iedereen naar de diverse eenheden in jeeps weggebracht. Van de jongens, die zich met mij als tolk hebben opgegeven heb ik daarna nooit meer iemand ontmoet. Oh ja toch, eentje van Nolens de Visscher. Het was in de buurt van Godesberg een jaar later.
De eerste weken diende ik in de regio Tiel, Elst, Oosterbeek, Ressen, Bemmel, Oosterbeek. Overdag was het van de Engelsen, maar 's nachts trokken er moffen door heen.
In November werd ik tolk bij de First Canadian Amplifier Unit en wisselde smoke granaten met pamfletten, die werden afgeschoten op o.a. Geitenkamp bij Arnhem.Emmerich en Wesel.
Begin April "45 weer een "rum issue" dwz daarna weer het front in. Nu ging het naar de oevers van de Rijn bij Emmerich, Meters kabels met luidsprekers uitgerold en speakers opgesteld. Door de speakers hield ik in het Duits een praatje naar de overkant van de Rijn om zich over te geven, want over enkele uren zouden ze een "Hellentanz" gaan meemaken.
Na alles weer opgeruimd te hebben, werd de half-track in brand geschoten en wij spoedden ons naar Calcar. Wij konden niet verder. Boven ons kwamen de eerste vliegtuigen van Bomber Command al aan om Emmerich plat te walsen. Daags daarop reden we over de puinhopen van Emmerich naar 's Heerenberg. De geuren waren erbarmelijk. Onderweg sliepen we op de betonnen vloeren van diverse fabrieken.
Met Pasen bevrijding van Enschede., waar ik in 1942 moest wegvluchten, want ik stond op de lijst van de Hogere Textielschool om naar Duitsland getransporteerd te worden voor Arbeitseinsatz. De toenmalige directeur Ir. Mattaer, die Gauleiter was regio Enschede,  vond ik terug op het stro in de fabriek van Jannink aan de Haaksbergerstraat met andere NSB'ers.

Na de bevrijding werd ik overgeplaatst en kwam via vele omzwervingen terecht in Zülpich bij Euskirchen.
Diende van daaruit nog 6 maanden als sworn translator bij de rechtbanken van Aachen,  Bonn en Keulen.